LỖI DẤU HAI CHẤM VÀ CÁCH SỬA

LỖI DẤU HAI CHẤM VÀ CÁCH SỬA

I/ QUAN  NIỆM DÙNG DẤU HAI CHÂM NHƯ THẾ NÀO LÀ ĐÚNG?

          Dấu hai chấm thường được dung trong các trường hợp sau đây:

- Dùng dấu hai chấm để báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói trực tiếp (kể cả đối thoại) hoặc lời nói gián tiếp ( co dấu ngoặc kép )cũng có khi báo hiệu cả một ý nghĩ.

- Ví dụ:

Tôi xoè cả hai càng ra, báo nhà trò:

- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.

+ Ví dụ:

Chao ôi, tôi có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi.Tôi phải trải qua cảnh như thế.Thoát nạn rồi,mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

- Dùng dấu hai chấm để báo hiệu bộ phận đứng sau là lời giải thích cho bộ phận đứng trước .

+ Ví dụ:

Dưới tầm cánh chú bây giờ là luỹ tre xanh rì rào trong gió, là bờ ao với những khóm khoai nước rung rinh. rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất nước hiện ra: cánh đồng với những đàn sâu thung thăng gặm cỏ; dòng song với những đoàn thuyền ngược xuôi.

- Dùng dấu hai chấm để báo hiệu đoạn có tính chất liệt kê:

Ví dụ:

Thi đua ái quốc để:

- Diệt giặc đói.

- Diệt giặc dốt

- Diệt giặc ngoại xâm.

- Dùng dấu hai chấm để báo hiệu dẫn chứng sẽ được trích dẫn

+ Ví dụ: Để nói về cuộc đời của Thuý Kiều, Nguyễn Du dung câu:

“Chữ tài liền với chữ tai một vần”

II/ NHỮNG LỖI VỀ DẤU HAI CHẤM HỌC SINH THƯỜNG MẮC PHẢI.

1/ Không dùng dấu hai chấm để báo hiệu phân cách khi cần thiết

- Không dung dấu hai chấm để báo hiệu lời nói của nhân vật.

+ Ví dụ: Tiếng anh Tuấn thì thào

- Mẹ ơi, con đã nghĩ kỹ rồi. Hay là mẹ dành hết tiền mua cho em Lan cái áo ấy.

Ở ví dụ trên thì cần phải đặt dấu hai chấm sau từ “thì thào” vì sau nó là lời nói cảu nhân vật.

- Không dùng dấu hai chấm để báo hiệu, phân cách giữa thành phần mang ý khái quát và thành phần mang ý liệt kê.

+ Ví dụ 2: Nhìn xuống cánh đồng có đủ các màu xanh (*) xanh pha vàng của ruộng mía, xanh rất mượt cảu lúa chiêm đang thời con gái, xanh đậm của những rặng tre, đây đó một vài cây phi lao xanh biếc.

Lẽ ra sau từ “màu xanh” người viết phải dùng dấu hai chấm để báo hiệu thành phần có tính chất liệt kê.

2/ Lẫn lộn chức năng của dấu hai chấm với dấu phẩy.

Có khi người viết nhầm lẫn rất vô lý, đã dùng dấu phẩy chứ không phải dấu hai chấm trước bộ phận dẫn chứng, liệt kê trước lời nói, ý nghĩa nào đó hoặc những kết cấu C – V có quan hệ nội dung, ý nghĩa.

+ Ví dụ 3: Tôi tính toán, (*) từ đây đến chỗ anh Năm Huế làm việc phải mất ba tiếng đồng hồ bo dốc, nghĩa là phải chập tối mới về tới nơi.

Toàn bộ câu từ chỗ “từ đây đến chỗ….”đến hết là bộ phận bổ sung ý nghĩa, giải thích cụ thể cho “tôi tính toán” chứ không phải dùng dấu phẩy.

3/ Dùng thừa dấu hai chấm.

+ Ví dụ 2: Chúng ta đánh thắng giặc Mỹ xâm lược vì: độc lập, tự do của tổ quốc và chủ nghĩa xã hội.

Từ “vì” hợp với “độc lập, tự do của tổ quốc và chủ nghĩa xã hội” làm thành trạng ngữ chỉ mục đích, dùng dấu hai chấm ở đó là thừa.

III/ NGUYÊN NHÂN MẮC LỖI

Cách sử dụng dấu hai chấm nhìn chung tương đối đơn giản

- Nguyên nhân mắc lỗi chủ yếu là do sơ suất của người viết trong quá trình sử dụng dấu; do người viết không nắm được quy tắc sử dụng dấu hai chấm.

- Do không phân biệt được thành phần có tính chất liệt kê, giải thích, thuyết minh, bổ sung với một số thành phần khác của câu có kết cấu tương tự như thành phần liệt kê, giải thích.

+ Ví dụ: Cần phân biệt hai trường hợp sau:

+ Tôi quyết định xin về quê dạy học vì: Lối sống của tôi phù hợp với lối sống quê, bố mẹ tôi đều muốn gần tôi và tôi rất yêu mái trường mà ngày xưa tôi từng học ở đó.

  Sau từ “vì” là thành phần giải thích cho “quyết định xin về quê dạy học” cho nên phải dùng dấu hai chấm ở đó.

+ Tôi quyết định không nói vì sợ Hoa buồn.

“Vì sợ Hoa buồn” là thành phần trạng ngữ chỉ nguyên nhân, sau từ vì không dùng dấu hai chấm như trường hợp trên được.

IV/ CÁCH CHỮA LỖI

Chỉ cần người sử dụng dấu có ý thức và nắm vững những trường hợp dùng dấu hai chấm thì sẽ tránh được lỗi đã nêu trên, vì thực tế rất dễ nhận biết dấu hai chấm nên đặt ở vị trí nào. Ở các ví dụ 1, ví dụ 2 trong phần lỗi dấu hai chấm có thể sửa chữa bằng cách thêm dấu hai chấm vào những vị trí đã được đánh dấu (*)

Ở ví dụ 3 trong phần lỗi phải bỏ dấu phẩy, thay dấu hai chấm vào vị trí sau.